ISO 14064 Nedir? Kurumlar İçin Karbon Ayak İzi Raporlaması Nasıl Yapılır?

İklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sera gazı emisyonlarının ölçülmesi, izlenmesi ve raporlanması, kurumların çevresel performanslarının değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Üretim faaliyetleri, enerji tüketimi, ulaşım, tedarik süreçleri ve diğer kurumsal faaliyetler sonucunda ortaya çıkan sera gazı emisyonlarının belirlenmesi, kuruluşların çevresel etkilerini daha kapsamlı biçimde değerlendirmesine imkân sağlar.

Bu süreçte kullanılan uluslararası standartlardan biri ISO 14064 standardıdır. Özellikle ISO 14064-1, kuruluşların sera gazı emisyonlarını ve uzaklaştırmalarını kurumsal düzeyde hesaplamasına ve raporlamasına yönelik ilke ve gereklilikleri tanımlar.

Peki, ISO 14064 nedir? Kurumsal karbon ayak izi nasıl hesaplanır ve raporlanır? Kurumlar bu standardı hangi amaçlarla kullanır?

ISO 14064 Nedir?

ISO 14064, sera gazı emisyonlarının hesaplanması, izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin uluslararası standartlar serisidir. Kuruluşların, projelerin ve sera gazı beyanlarının değerlendirilmesine yönelik farklı bölümlerden oluşur.

ISO 14064 standardı üç temel bölüm altında ele alınır:

• ISO 14064-1: Kuruluş seviyesinde sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının hesaplanması ve raporlanmasına ilişkin gereklilikleri belirler.

• ISO 14064-2: Sera gazı emisyonlarının azaltılması veya sera gazı uzaklaştırmalarının artırılmasını amaçlayan projelerin hesaplanması, izlenmesi ve raporlanmasına yönelik ilkeleri kapsar.

• ISO 14064-3: Sera gazı beyanlarının doğrulanması ve geçerli kılınmasına ilişkin gereklilikleri ve rehberliği içerir.

Kurumsal karbon ayak izinin hesaplanması ve raporlanması bakımından özellikle ISO 14064-1 standardı öne çıkmaktadır.

ISO 14064-1 Standardı Ne İşe Yarar?

ISO 14064-1, kuruluşların faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını sistematik bir yaklaşımla belirlemesini ve raporlamasını sağlar. Standardın temel amacı, kurumsal sera gazı envanterinin oluşturulması için ortak bir çerçeve sunmaktır.

Bu kapsamda kuruluşlar;

• Faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını belirleyebilir.

• Doğrudan ve dolaylı emisyon kaynaklarını sınıflandırabilir.

• Emisyon miktarlarını hesaplayabilir.

• Sera gazı envanteri oluşturabilir.

• Emisyonların zaman içindeki değişimini izleyebilir.

• Emisyon azaltımına yönelik çalışmalarını değerlendirebilir.

• Hesaplama ve raporlama süreçlerinde tutarlılık sağlayabilir.

ISO 14064-1, yalnızca emisyon miktarının hesaplanmasını değil, hesaplama yöntemlerinin, kullanılan verilerin ve raporlama süreçlerinin de belirli ilkeler doğrultusunda yürütülmesini kapsar.

Karbon Ayak İzi Nedir?

Karbon ayak izi, bir kişi, ürün, faaliyet veya kuruluşun neden olduğu sera gazı emisyonlarının karbondioksit eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ifade edilmesidir.

Kurumsal karbon ayak izi ise bir kuruluşun belirli bir raporlama dönemi içerisindeki faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının toplamını ifade eder. Bu hesaplamalarda yalnızca karbondioksit değil; metan, diazot monoksit ve florlu gazlar gibi diğer sera gazları da dikkate alınabilir.

Emisyonların CO₂ eşdeğeri üzerinden ifade edilmesi, farklı sera gazlarının iklim üzerindeki etkilerinin ortak bir ölçekte değerlendirilmesini sağlar.

Kurumlar İçin Karbon Ayak İzi Raporlaması Nasıl Yapılır?

Kurumsal karbon ayak izi hesaplama ve raporlama süreci, kuruluşun faaliyetlerinin ve emisyon kaynaklarının sistematik biçimde değerlendirilmesini gerektirir. ISO 14064-1 kapsamında bu süreç genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur.

1. Kurumsal ve Raporlama Sınırlarının Belirlenmesi

İlk aşamada sera gazı envanterine dâhil edilecek kuruluşlar, tesisler, faaliyetler ve operasyonel sınırlar belirlenir. Hesaplamanın hangi organizasyonel kapsamı ve raporlama dönemini içereceği tanımlanır.

2. Sera Gazı Emisyon Kaynaklarının Belirlenmesi

Kuruluşun faaliyetlerinden kaynaklanan doğrudan ve dolaylı sera gazı emisyonları tespit edilir.

Bu kapsamda örneğin;

• Kuruluşun kendi araçlarında kullanılan yakıtlar,

• Üretim süreçlerinde kullanılan enerji kaynakları,

• Binaların ısıtma ve soğutma faaliyetleri,

• Satın alınan elektrik ve diğer enerji türleri,

• Çalışanların işe ulaşımı,

• İş seyahatleri,

• Satın alınan ürün ve hizmetler

gibi emisyon kaynakları değerlendirilebilir.

Emisyon kaynaklarının belirlenmesinde kuruluşun faaliyet yapısı ve raporlama sınırları dikkate alınır.

3. Faaliyet Verilerinin Toplanması

Emisyon hesaplamalarının yapılabilmesi için ilgili faaliyetlere ait veriler toplanır. Elektrik ve doğal gaz tüketimi, yakıt kullanımı, ulaşım mesafeleri ve üretim miktarları bu verilere örnek olarak verilebilir.

Toplanan verilerin doğruluğu, tutarlılığı ve hesaplama sürecinde kullanılabilirliği değerlendirilir.

4. Sera Gazı Emisyonlarının Hesaplanması

Belirlenen faaliyet verileri, uygun emisyon faktörleri ve hesaplama yöntemleri kullanılarak değerlendirilir. Farklı kaynaklardan ortaya çıkan sera gazı emisyonları hesaplanır ve CO₂ eşdeğeri cinsinden ifade edilir.

Bu aşamada kullanılan veri kaynaklarının ve hesaplama yöntemlerinin açıkça tanımlanması, raporlamanın izlenebilirliği açısından önemlidir.

5. Sera Gazı Envanterinin Oluşturulması ve Raporlanması

Hesaplama sonuçları bir sera gazı envanteri kapsamında bir araya getirilir. Raporda kuruluşun sınırları, emisyon kaynakları, kullanılan yöntemler, faaliyet verileri, hesaplama sonuçları ve ilgili açıklamalara yer verilir.

Hazırlanan rapor, kuruluşun sera gazı emisyonlarını değerlendirmesine ve sonraki dönemlerdeki değişimleri izlemesine yardımcı olur.

6. Doğrulama Süreci

Kuruluş tarafından hazırlanan sera gazı beyanı, ilgili doğrulama kriterleri kapsamında bağımsız ve yetkin doğrulama kuruluşları tarafından değerlendirilebilir. Bu süreçte hesaplamaların, kullanılan verilerin ve raporlama bilgilerinin belirlenen gerekliliklere uygunluğu incelenir.

ISO 14064-3, sera gazı beyanlarının doğrulanması ve geçerli kılınmasına ilişkin gereklilikleri ele alan standarttır. Doğrulama sürecinin kapsamı, ilgili programın ve mevzuatın koşullarına göre değişebilir.

ISO 14064 ile Karbon Ayak İzi Raporlaması Zorunlu mudur?

ISO 14064-1, kuruluşların sera gazı emisyonlarını hesaplaması ve raporlaması için uluslararası bir standart sunar. Ancak standardın varlığı, bütün kurumlar için tek başına genel bir yasal raporlama zorunluluğu oluşturmaz.

Bazı kuruluşlar sera gazı emisyonlarını gönüllü sürdürülebilirlik çalışmaları kapsamında raporlarken bazı kuruluşlar ilgili ulusal mevzuat, sektörel düzenlemeler veya uluslararası ticari gereklilikler nedeniyle emisyonlarını izlemek ve raporlamak durumunda olabilir.

Bu nedenle kurumların yükümlülükleri değerlendirilirken faaliyet alanları, sektörleri ve tabi oldukları düzenlemeler birlikte ele alınmalıdır.

ISO 14064 Eğitimi Neden Önemlidir?

Kurumsal karbon ayak izi hesaplama ve sera gazı raporlama süreçleri; emisyon kaynaklarının belirlenmesi, faaliyet verilerinin değerlendirilmesi, hesaplama yöntemlerinin uygulanması ve raporların hazırlanması gibi farklı aşamaları içerir.

Bu süreçlerde görev alacak kişilerin ISO 14064 standardının kapsamını, temel ilkelerini ve uygulama esaslarını bilmesi önem taşır. İlgili eğitimler, katılımcıların kurumsal sera gazı envanterinin oluşturulması ve raporlanması süreçlerine ilişkin bilgi ve becerilerini geliştirmeyi amaçlar.

Bursa Uludağ Üniversitesi Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi (ULUSEM) tarafından sunulan ISO 14064 eğitimi, kurumsal sera gazı emisyonlarının hesaplanması ve raporlanmasına ilişkin standart ve uygulamaların ele alındığı eğitim programları arasında yer almaktadır. Eğitim içeriği ve başvuru bilgileri için ULUSEM'in ilgili program sayfası incelenebilir.